Bản quyền FIFA ASEAN Cup và Asiad 20: Không một nhà đài Đông Nam Á nào đứng tên

Trên bàn làm việc của tôi ở Incheon có một tập hồ sơ chưa đầy mười trang. Dòng quan trọng nhất trong đó không phải là con số tiền bản quyền, mà là một ô trống: cột đơn vị sở hữu vẫn để ngỏ. Tính đến thời điểm này, không một nhà đài nào ở Đông Nam Á đứng tên bản quyền FIFA ASEAN Cup. Cùng lúc, một đài truyền hình lớn của Việt Nam được mô tả là đang ở rất gần thương vụ. Hai chữ "rất gần" trong nghề bản quyền thể thao chưa bao giờ đồng nghĩa với đã ký. Tin đồn chỉ là khói, hợp đồng mới là lửa, và ngọn lửa ấy vẫn chưa cháy trên sóng. Bức tranh có hai mặt trận chạy song song trong cùng một khung thời gian tháng 9 và tháng 10. Mặt trận thứ nhất là FIFA ASEAN Cup. Đội tuyển Việt Nam dưới thời huấn luyện viên Kim Sang Sik đã chốt kế hoạch tập trung. Lịch đấu được công bố: gặp Philippines lúc 19 giờ 30 ngày 26 tháng 9 tại sân Si Jalak Harupat, Bandung; ba ngày sau gặp Thái Lan; và ngày 2 tháng 10 gặp Pakistan tại Jakarta. Ba trận trong khoảng một tuần, kèm việc di chuyển giữa hai thành phố của Indonesia, đặt ra bài toán xoay tua mà bất kỳ ban huấn luyện nào cũng phải tính trước. Mặt trận thứ hai là Asiad 20, kéo dài từ ngày 19 tháng 9 đến ngày 4 tháng 10, quy mô 43 môn và 469 nội dung. Đoàn thể thao Việt Nam đặt mục tiêu 4 đến 6 huy chương vàng và vị trí trong top 20. Hai sự kiện chồng lên nhau về thời gian, nghĩa là cùng một lượng khán giả, cùng một ngân sách quảng cáo, và cùng một nhóm nhà đài phải chia nhau nguồn lực. Với người làm nghề theo dõi dòng tiền, đó là dấu hiệu của một cửa sổ cầu tăng vọt trong khi nguồn cung bị chặn. Điểm mấu chốt nằm ở cấu trúc quyền. Trước đây, các giải đấu khu vực Đông Nam Á do liên đoàn khu vực tổ chức, đàm phán bản quyền diễn ra theo từng thị trường với biên độ linh hoạt. Lần này, sản phẩm nằm trong tay FIFA. Việc chuyển dịch chủ thể sở hữu quyền khiến quá trình đàm phán phức tạp hơn hẳn so với các giải khu vực trước đó: giá được chuẩn hóa theo gói khu vực, điều khoản ít co giãn, và quyền quyết định không còn nằm ở cấp liên đoàn. Đó là lý do câu chuyện không còn là "Việt Nam chậm chân". Nó là "thị trường khu vực đang đứng ngoài". Khi không một đơn vị nào ở Đông Nam Á đứng tên bản quyền, vấn đề nằm ở cấu trúc giá và cách đóng gói sản phẩm, chứ không nằm ở năng lực của một nhà đài cụ thể. Người ta nhìn vào bảng số, tôi nhìn vào đường cong của con số đó. Ở phía Việt Nam, một đài truyền hình lớn đang đàm phán. Từ ngữ được dùng là "mức giá hợp lý". Trong mọi cuộc thương lượng, đó là tín hiệu của bên mua đang giữ giá, không phải bên mua đang cạnh tranh. Câu hỏi chưa có lời đáp là FIFA có chấp nhận mức giá mà phía Việt Nam cho là hợp lý hay không. Phía sau thương vụ chính là kế hoạch chia sẻ lại cho các đơn vị truyền hình trong nước, dấu hiệu cho thấy người mua tính đến việc thu hồi chi phí bằng cách bán lại. Nói cách khác, thương vụ chỉ hiệu quả khi đạt đủ quy mô. Với Asiad, mức độ khó còn cao hơn. Gói bản quyền của một đại hội thể thao đa môn đắt hơn nhiều lần so với một giải bóng đá đơn lẻ, vì nó gộp 43 môn và 469 nội dung vào một hợp đồng. Một lãnh đạo đài truyền hình mô tả thương vụ này là "rất khó", và ngay tại Nhật Bản, quá trình đàm phán cũng đang bế tắc. Khi một thị trường có sức mua lớn như Nhật Bản còn chưa chốt, việc các thị trường nhỏ hơn phải chờ là hệ quả logic, không phải sự chậm trễ. Trong hồ sơ của tôi có hai điểm cần đối chiếu trước khi kết luận. Thứ nhất, danh xưng giải đấu gắn với FIFA trong khi đây vốn là sân chơi truyền thống của liên đoàn khu vực, một thay đổi cần được xác nhận từ nguồn chính thức. Thứ hai, sự xuất hiện của Pakistan trong một bảng đấu mang danh xưng ASEAN là điểm bất thường về địa lý, có thể là suất mời đặc cách hoặc là sai sót trong khâu biên tập. Tôi tin mắt mình, nhưng tôi sửa nó hai lần trước khi tin. Điều ít được nói tới là câu chuyện bản quyền đang được kể như một vấn đề của nhà đài, trong khi rủi ro thật lại thuộc về bên thứ ba. Nếu không có bản quyền, FIFA không mất gì đáng kể, vì họ vẫn thu tiền từ các thị trường khác. Nhà đài Việt Nam mất uy tín nếu để người hâm mộ không xem được. Cơ quan quản lý thể thao chịu áp lực dư luận. Còn người hâm mộ, đối tượng được nhắc đến nhiều nhất, lại là bên duy nhất không có ghế trong phòng đàm phán. Tôi theo dõi các cuộc đàm phán bản quyền ở Hàn Quốc suốt nhiều năm. Một mẫu hình lặp lại: bên nắm quyền không cần vội, còn bên chịu áp lực lịch thi đấu thì luôn phải vội. Chuyển nhượng không phải cuộc chơi của kẻ mạnh, mà là của kẻ biết chờ đợi đúng thời điểm. Trong phòng họp kín, không có ai hét to hơn người đang sợ. Và ở đây, người đang sợ không phải FIFA. Còn khoảng hai tuần trước trận mở màn tại Bandung. Thời gian đó đủ để một thương vụ khép lại, cũng đủ để nó đổ vỡ. Nếu thương vụ FIFA ASEAN Cup được chốt muộn, kịch bản được ghi nhận sẽ là một cuộc giải cứu, và người ta sẽ quên rằng nó từng suýt không thành. Nếu Asiad vẫn tối, câu hỏi tiếp theo sẽ xoay quanh việc ai chịu trách nhiệm, chứ không phải vì sao giá cao. Trong cả hai trường hợp, thứ quyết định là chữ ký, không phải tin đồn.